|

Paczkolata – kiedy warto zbadać płuca?

Nowy program profilaktyki raka płuca w Polsce!

Czy wiesz, ile paczkolat masz za sobą Ty lub Twój tata, mama, brat lub inny bliski, który pali papierosy? To ważne pytanie, ponieważ od listopada 2026 roku ma ruszyć w Polsce nowy, ogólnopolski program profilaktyki raka płuca finansowany przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Osoby spełniające określone kryteria będą mogły bezpłatnie wykonać niskodawkową tomografię komputerową klatki piersiowej, która pomaga wykrywać zmiany nowotworowe na wczesnym etapie.

Czym są paczkolata?

Paczkolata to wskaźnik określający łączną ekspozycję człowieka na dym tytoniowy. Uwzględnia zarówno liczbę wypalanych papierosów, jak i czas trwania nałogu.

Jak obliczyć paczkolata?

Wystarczy pomnożyć liczbę paczek papierosów wypalanych dziennie przez liczbę lat palenia. Zakłada się, że jedna paczka ma w środku 20 papierosów

  • 1 paczka dziennie przez 20 lat = 20 paczkolat.
  • 2 paczki dziennie przez 10 lat = 20 paczkolat.
  • Pół paczki dziennie przez 40 lat = 20 paczkolat.
  • 1 paczka dziennie przez 30 lat = 30 paczkolat.

Paczkolata nie oznaczają więc liczby lat palenia, lecz łączną miarę intensywności i czasu trwania tego nałogu.

Dlaczego to istotne? Im dłuższa ekspozycja na dym tytoniowy, tym większe ryzyko rozwoju raka płuca. Wskaźnik paczkolat pomaga określić, czy dana osoba należy do grupy, która może szczególnie skorzystać z badań przesiewowych.

Kto może skorzystać z programu w Polsce?

Od jesieni 2026 roku osoby należące do grup ryzyka mogą korzystać z bezpłatnego badania niskodawkowej tomografii komputerowej (NDTK) klatki piersiowej. Badanie nie wymaga skierowania, ale wcześniej konieczna jest kwalifikacja do programu.

Podstawowym kryterium jest wiek, historia palenia oraz co najmniej 20 paczkolat. Obowiązują następujące zasady:

Osoby w wieku 55–74 lat:

  • obecnie palą papierosy lub paliły w przeszłości;
  • mają historię palenia wynoszącą co najmniej 20 paczkolat;
  • od rzucenia palenia upłynęło nie więcej niż 15 lat.

Osoby w wieku 50–54 lat:

  • obecnie palą papierosy lub paliły w przeszłości;
  • mają co najmniej 20 paczkolat;
  • od rzucenia palenia upłynęło nie więcej niż 15 lat;
  • mają przynajmniej jeden dodatkowy czynnik ryzyka.

Do dodatkowych czynników ryzyka należą między innymi przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP), narażenie zawodowe na określone substancje szkodliwe przez co najmniej dwa lata, narażenie na radon, przebyte niektóre nowotwory oraz rak płuca u krewnego pierwszego stopnia, czyli rodzica, rodzeństwa lub dziecka.

Na czym polega badanie i dlaczego jest tak ważne?

Podstawą programu jest niskodawkowa tomografia komputerowa klatki piersiowej (NDTK). To bezbolesne badanie obrazowe, które wykorzystuje znacznie mniejszą dawkę promieniowania niż standardowa tomografia komputerowa. Nie wymaga podania kontrastu i pozwala wykryć niewielkie zmiany w płucach, zanim pojawią się objawy choroby.

Ma to szczególne znaczenie w przypadku raka płuca, który przez długi czas może rozwijać się bez wyraźnych sygnałów ostrzegawczych. Wykrycie nowotworu na wczesnym etapie może zwiększyć szanse na skuteczne leczenie, w tym na operacyjne usunięcie zmiany. Nie każda wykryta zmiana oznacza jednak raka — niekiedy konieczne są badania kontrolne lub dalsza diagnostyka, jak TK z kontrastem czy biopsja płuca.

Dlaczego warto zainteresować się tym programem ze względu na bliskich?

Jeżeli w Twojej rodzinie są osoby, które od wielu lat palą papierosy lub paliły w przeszłości, warto porozmawiać z nimi o paczkolatach i możliwości wykonania badania.

Wiele osób odkłada profilaktykę, ponieważ czuje się dobrze i nie zauważa żadnych niepokojących objawów. Tymczasem brak kaszlu czy duszności nie oznacza, że u palacza ryzyko raka płuca jest niewielkie.

Co możesz zrobić już teraz?

  • Porozmawiaj z bliskimi o ich historii palenia. Ustalcie, ile papierosów dziennie palili i przez ile lat.
  • Obliczcie paczkolata. Może się okazać, że rodzic, partner lub rodzeństwo spełnia podstawowe kryterium dotyczące historii palenia.
  • Sprawdźcie zasady programu i dostępne placówki. Aktualne informacje znajdziecie na stronie

Profilaktyka zaczyna się od rozmowy

Nowy program to ważna szansa dla osób z wieloletnią historią palenia. Badanie jest bezpłatne, nie wymaga skierowania, a jego celem jest wykrywanie raka płuca na etapie, na którym leczenie może być najskuteczniejsze.

Być może wystarczy jedna rozmowa, aby ktoś bliski zdecydował się zadbać o swoje zdrowie. Warto więc zapytać rodziców, rodzeństwo czy partnera, ile mają paczkolat, i wspólnie sprawdzić, czy kwalifikują się do programu. To niewielki wysiłek, który może mieć ogromne znaczenie.

No i na koniec: swoje lokalny ośrodek, który prowadzi program profilaktyczny, znajdziesz tutaj : https://gsl.nfz.gov.pl/GSL/GSL/ProgramyProfilaktyczne